TEMPU PA MODERNISÁ KOMUNIKASHON HURÍDIKO NA BONEIRU

Kralendijk — Plataforma Boneiru Nobo i Mas Outónomo (PBNO) ta hasi un yamamentu na dùrwardernan, abogado, instansianan públiko i otro aktornan den sektor hurídiko pa modernisá e manera ku publikashonnan ofisial ta wòrdu redaktá i publiká na Boneiru.

Den último tempu a sali diferente anunsionan hurídiko ku ta usa un idioma hulandes hopi formal, tékniko i antikuá. Segun PBNO, hopi di e tekstonan aki ta difísil pa e siudadano komun lesa i komprondé, apesar ku e propósito di un publikashon públiko ta justamente pa informá hende di manera kla, transparente i efikas.

PBNO ta enfatisá ku nada den lei no ta eksigí ku publikashonnan ofisial mester wòrdu skirbí den un estilo antikuá òf den un manera ku ta difísil pa komprondé. Loke ta importante ta ku e kontenido hurídiko keda korekto i ku e signifikashon legal no wòrdu alterá.

E  Kódigo di Prosedura Sivil BES no ta preskirbí ningun formulashon spesífiko: úniko rekerimento ta ku e elementonan hurídiko obligatorio — manera identifikashon di e partidonan, e base di e demanda, e suma i e òrdu di korte — ta presente. Ademas, Artíkulo 9 di e asina yamá ‘Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie’ ta establesé ku papiamentu ta un di e idiomanan ofisial den e proseduranan di korte na Boneiru. Desde yanüari 2024, papiamentu tambe ta wòrdu rekonosé bou di Parti III di e Kartá Europeo pa Idiomanan Regional i Minoria, inkluyendo e dominio di hustisia. Esaki ta nifiká ku ta hurídikamente posibel pa publiká un anunsio ofisial (tambe) na papiamentu.

Komo ehèmpel, un anunsio resiente ku a sali den e matutino BONERIANO tokante un beslag konservatorio por a wòrdu formulá na un manera mas kla pa e públiko. Kom tal e por bira lo siguiente:

“Pa medio di un òrdu di dia 28 di mei 2026 Korte di Promé Instansia di Boneiru a duna pèrmit pa pone un beslag konservatorio. Segun e òrdu, a pone beslag riba tur sèn ku ECR ta debe òf por debe na e persona en kuestión. E beslag ta pa garantisá e pago di un demanda ku provisionalmente a wòrdu kalkulá na USD 1.397.192,30, inkluyendo interes i gastunan. E beslag ta un medida temporal i no ta nifiká ku Korte a tuma un desishon final riba e demanda.”

Segun PBNO, un formulashon asina ta mantené e mesún balor hurídiko, pero ta yuda e komunidat komprondé mihó kiko realmente ta pasando.

P’esei PBNO ta proponé ku publikashonnan públiko wòrdu redaktá den un idioma kla, moderno i aksesibel. Tambe e plataforma ta stimulá un uso mas amplio di papiamentu den komunikashon públiko, speshalmente ora ta trata di informashon ku por tin konsekuensianan legal, finansiero òf atministrativo pa siudadanonan.

Den un estado di derecho moderno, transparensia no ta keda lográ solamente dor di publiká informashon, sino tambe dor di publiká esaki den un forma ku hende por lesa i komprondé.

PBNO ta konsiderá komunikashon kla i aksesibel un parti fundamental di bon gobernashon, transparensia i partisipashon demokrátiko, i ta invitá tur aktornan den sektor hurídiko pa adaptá nan komunikashon na e realidat lingwístiko i sosial di Boneiru.

Na nòmber di Plataforma Boneiru Nobo i Mas Outónomo (PBNO)

FUENTE: WILLEM A. CECILIA

NEDERLAND:

TIJD VOOR MODERNISERING VAN JURIDISCHE COMMUNICATIE OP BONAIRE

Kralendijk — Plataforma Boneiru Nobo i Mas Outónomo (PBNO) doet een oproep aan deurwaarders, advocaten, publieke instanties en andere actoren in de juridische sector om de wijze waarop officiële publicaties worden opgesteld en gepubliceerd op Bonaire te moderniseren.

De afgelopen tijd zijn er diverse juridische aankondigingen verschenen die gebruikmaken van een zeer formeel, technisch en verouderd Nederlands. Volgens PBNO zijn veel van deze teksten moeilijk te lezen en te begrijpen voor de gewone burger, terwijl het doel van een openbare publicatie nu juist is om mensen op een heldere, transparante en effectieve manier te informeren.

PBNO benadrukt dat niets in de wet vereist dat officiële publicaties in een verouderde stijl of op een moeilijk te begrijpen manier worden geschreven. Wat van belang is, is dat de juridische inhoud correct blijft en dat de rechtsgevolgen niet worden gewijzigd. Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering BES schrijft geen specifieke bewoordingen voor: het enige vereiste is dat de wettelijk verplichte elementen — zoals de identiteit van partijen, de grondslag van de vordering, het bedrag en de rechterlijke beschikking — aanwezig zijn.

Bovendien bepaalt artikel 9 van de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie dat het Papiamentu een van de officiële voertalen is in gerechtelijke procedures op Bonaire. Sinds januari 2024 is het Papiamentu tevens erkend onder Deel III van het Europees Handvest voor Regionale Talen en Minderheidstalen, ook op het domein van de rechtspraak. Dit betekent dat het juridisch mogelijk is om een officiële aankondiging (ook) in het Papiamentu te publiceren.

Als voorbeeld had een recente aankondiging in de ochtendkrant BONERIANO over een conservatoir beslag op een toegankelijkere manier voor het publiek geformuleerd kunnen worden. Zo zou deze er als volgt uit kunnen zien:

“Op grond van een beschikking van 28 mei 2026 heeft de Rechtbank in Eerste Aanleg van Bonaire verlof verleend voor het leggen van conservatoir beslag. Krachtens die beschikking is beslag gelegd op alle gelden die ECR verschuldigd is of zal zijn aan de betrokkene. Het beslag strekt tot zekerheid voor de betaling van een vordering die voorlopig is begroot op USD 1.397.192,30, inclusief rente en kosten. Het beslag is een tijdelijke maatregel en betekent niet dat de rechter een definitief oordeel heeft gegeven over de vordering.”

Volgens PBNO behoudt een dergelijke formulering dezelfde juridische waarde, maar helpt zij de gemeenschap beter te begrijpen wat er werkelijk aan de hand is.

Daarom stelt PBNO voor dat openbare publicaties worden opgesteld in een heldere, moderne en toegankelijke taal. Het platform moedigt ook een ruimer gebruik van het Papiamentu aan in de publieke communicatie, met name wanneer het gaat om informatie die juridische, financiële of bestuurlijke gevolgen kan hebben voor burgers.

In een moderne rechtsstaat wordt transparantie niet alleen bereikt door informatie te publiceren, maar ook door deze te publiceren in een vorm die mensen kunnen lezen en begrijpen.

PBNO beschouwt heldere en toegankelijke communicatie als een fundamenteel onderdeel van goed bestuur, transparantie en democratische participatie, en nodigt alle actoren in de juridische sector uit om hun communicatie aan te passen aan de taalkundige en sociale realiteit van Bonaire.

Namens Plataforma Boneiru Nobo i Mas Outónomo (PBNO)