in

E RAPÒRT KU NO TA TRIBI I E PREIS KU BONEIRU TA PAGA PA E MOTIBU EI

Kralendijk,- Tin rapòrt ku ta eksponé realidat. Anto tin rapòrt ku ta hasi esaki, pero no ta profundisá lo sufisiente i, hasiendo asina, no ta duna un balor agregá signifikante.

E rapòrt di Konseho di Enseñansa (Onderwijsraad), tokante enseñansa den Hulanda Karibense, ku a sali resien, ta pertenesé na e di dos kategoria: e no ta profundisá lo sufisiente. E ta señalá, refiná, analisá, pero kaminda e asuntu ta bira realmente interesante, kaminda e sistema mes mester bira tópiko di debate, e rapòrt ta retirá i, den esensia, ta bolbe presentá mas di e mesun proposishon. Anto presis einan e sapatu ta primi. Pasobra na Boneiru masha dia no ta trata mas di detaye. Ta trata di hustisia.

E pregunta klave ku e Konseho ta evitá ta tantu simpel komo inkómodo: kon un sistema di enseñansa ku ta ignorá strukturalmente idioma materno, kultura i realidat sosial di mayoria di e muchanan por ta hustu? Papiamentu no ta un tema sekundario, ni un adorno kultural ku bo por inkluí ‘kaminda ta posibel’. Ta e idioma den kua muchanan ta pensa, soña, siña, atkerí kultura i desaroyá nan mes. Un idioma ku ta tambe un fuente riku di konosementu i sabiduria lokal. Un idioma kompletu ku ta kumpli ku tur funshon di un idioma, inkluso komo idioma di komunikashon den tur nivel di enseñansa. Pues, e ta idioma di bida. Esun ku marginá, deskartá e idioma ei den klas ta marginá, deskartá e mucha mes. De fakto, negashon di e ròl di idioma materno den prosesonan di siña paden i pafó di skol, tin un efekto total di debilitá e mucha den áreanan importante di desaroyo: kognitivo, emoshonal, sosial i kultural. Ademas, e ta kontribuí na tenshon, frustrashon i miedu (pa frakasá) innesesario serka e mucha na skol: un skol asina no ta un skol emoshonalmente seif.

Ora nos mes hendenan lokal bira konsiente di e balor importante akí di nos idioma materno papiamentu, nos lo stòp di ripití ekspreshonnan manera: “Mi no por bai niun kaminda ku papiamentu…”. Ekspreshonnan hinká den nos memoria kolektivo, pasá di generashon pa generashon, ku e meta pa menospresiá nos mes i tur loke nos mes hendenan ke para p’e.

E Konseho di Enseñansa sa importansia di idioma materno. Investigashon internashonal no ta laga duda tokante esaki: edukashon den idioma materno no ta un punto di bista ideológiko, sino un nesesidat pedagógiko pa desaroyo integral i di kalidat haltu di e mucha. Sinembargo, e Konseho ta keda persistí ku formulashonnan kouteloso i mehorashonnan un pia un pia. Dikon? Pa ken e prekoushon akí ta? Pasobra, laga nos ta honesto: e maneho di idioma aktual tin tur e karakterístikanan di un sistema ku histórikamente no ta diseñá pa e isla, sino leu for di e isla. Hulandes ta keda e idioma dominante di instrukshon, apesar ku pa mayoria di e alumnonan (i tambe pa nan mayornan/tutornan i ambiente sosial) e ta un idioma kompletamente strañero, leu for di formanan di bida i pensamentu den komunidat. Esei no ta un eskoho neutral. Esei ta un eskoho polítiko. Un eskoho ku konsekuentemente ta kondusí na desbentaha, menor rendimentu akadémiko i un sentimentu di alienashon i isolashon den generashon di muchanan di Boneiru.

I sinembargo, e Konseho no ta tribi di bisa loke mester bisa: ku mester revisá e sistema akí fundamentalmente. No ahustá. No optimalisá. Pero revisá.

Na lugá di esei, nan ta skohe pa e ruta fásil meimei: mehorashon den kuadronan eksistente. Pero kiko awor si hustamente e kuadronan ei ta e problema? Kiko awor si brasamentu di hulandes komo norma no solamente ta inefisiente, pero tambe un kontinuashon di relashonnan di poder bieu, basá riba  prinsipionan kolonial den un bachi nobo? Ta reina un silensio letárgiko. Di e forma ei Konseho di Enseñansa ta skùif e responsabilidat real (pa otro). Ken awor mester tuma e desishon final? Polítikonan na Den Haag? Gobernantenan lokal na Boneiru? Direktivanan di skol ku ta operá den un sistema ku nan mes no a diseñá? Di no skohe un direkshon kla, e Konseho ta laga desampará presis esnan ku ta dependé mas di un maneho kla: e muchanan.

Mientrastantu, tempu ta sigui kore. Kada generashon ku pasa den e sistema akí sin ku e

e kuestion básiko di idioma ta resolvé, ta paga e preis. No solamente den término di pèrdida di

talento i kreatividat di e mucha na Boneiru, sino tambe den un kontinuo desbentaha struktural

ku e ta sufri na nivel kognitivo i emoshonal, debí na uzo di métodonan di siña idioma ku

literalmente ta silensiá nan, stroba un siñamentu signifikativo i ta definí e mucha na Boneiru komo fundamentalmente defisiente. Ta paga e preis tambe den término di pèrdida di identidat. De fakto, enseñansa nunka ta neutral. No solamente e ta forma konosementu, pero tambe imágen propio: e ta fasilitá i sostené desaroyo òf ta krea opstákulonan struktural. Kiko en realidat e ta bisa un mucha si esaki su idioma materno no ta rekonosí komo idioma di konosementu, progreso i éksito? A bira tempu ku n o por evitá e pregunta ei mas. Loke Boneiru tin mester, no ta un rapòrt kuidadoso, sino un posishon basá riba prinsipionan sientífiko balente, hustu i korekto. Un eskoho kla pa idioma materno di mayoria di e

muchanan, papiamentu, komo materia obligatorio i di pleno derecho den henter sistema di enseñansa i idioma di instrukshon echo i derecho den enseñansa primario/básiko/di fundeshi na Boneiru. Ku hulandes, spañó i ingles komo idioma importante, pero sekundario ku ta sigui konstruí, desaroyá riba papiamentu. Esei no ta un eksigensia radikal. Esei ta e standard internashonal i un eskoho lógiko for di perspektiva sikológiko di siñansa i desaroyo, basá riba Derechonan Humano.

E pregunta real no ta si por. E pregunta ta: ken ta tribi di bisa esaki na bos haltu i krea kondishonnan? Miéntras Konseho di Enseñansa no hasi esei, su análisis lo keda loke e ta awor: un intento di un diagnóstiko skèrpi ku, sinembargo, ta deskuidá konsiderashonnan importante i komo resultado ta keda sin un tratamentu adekuá. Al final, ta sakrifiká e mucha na Boneiru. I den mundu di enseñansa, esei kisas ta e defisiensia mas doloroso di tur.

FUENTE: S.B.MARTEN

Written by Redakshon

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

GIPHY App Key not set. Please check settings

✨ ONCE JCI, ALWAYS JCI ✨

ARUBA: CBCS TA ENFATISÁ PROGRESO DEN E PROSESO STRATÉGIKO DI ENNIA ARUBA