AUTONOMIA LOKAL BOU DI PRESHON

DEN HAAG MESTER SPLIKA PAKIKO SU TONO PA BONEIRU A KAMBIA

Kralendijk,- Nos a tuma nota di e artíkulo den kua ex polítiko Burney El Hage ta ekspresá su sorpresa tokante e karta di sekretario di estado Eric van der Burg na gezaghèber John Soliano.

Nos ta kompartí e sorpresa ei. Den mi kolumna semanal di 28 di sèptèmber den Boneriano mi ta hasi e mesun pregunta: pakiko Boneiru ta risibí awor un karta ku un tono asina duru tokante gobernashon, miéntras ku anteriormente e mensahe tabata ku nos polítikonan mester resolvé nan problemanan nan mes?

E komparashon ku ougùstùs 2025 ta ilustrativo. Ora dos diputado a entregá nan retiru inesperadamente, direktor general di Relashonnan den Reino a puntra gezaghèber kon lo forma un kolegio ehekutivo kompleto i kon lo sigui ku dosiénan pendiente — manera suministro di energia, terminalnan di kombustibel, e plan di mehorashon di Selibon Lagun, prosesonan finansiero i Bopec. E a ofresé sosten tambe.

E karta di 24 di sèptèmber 2026 di e sekretario di estado ta papia atrobe di kontinuidat, pero awor ta agregá señalnan di posibel influensia polítiko den aparato gubernamental i ta anunsiá un kombersashon tokante posibel pasonan siguiente. Riba kua echonan presisamente e tono mas duru aki ta basá?

Sekretario di estado ta referí na e karta ku gezaghèber a manda konseho insular dia 10 di ougùstùs. E karta ei ta trata kambionan den koalishon, e desishon di UPB pa pone fin na su kolaborashon, riesgonan pa dosiénan pendiente i presupuesto 2027, i señalnan di posibel influensia polítiko den aparato gubernamental.

Esakinan ta preokupashonnan serio. Pero e karta no ta menshoná insidentenan investigá, personanan envolví òf konsekuensianan konstatá, i tampoko e no ta un informe di investigashon. P’esei mester investigá e señalnan, protehá empleadonan i splika kla kua medidanan a tuma kaba.

Santa Clara ta mustra pakiko un investigashon konsekuente ta importante. A hasi un rekonstrukshon independiente di e echonan, i no a konstatá mala intenshon ni enrikesimentu personal, pero sí algun punto pa mehorá. Tòg pregunta ta keda tokante e papel di un mandatario den un dosié ku no tabata bou di su portafolio, i tokante si e investigashon tabata kompleto.

Despues di e krítika, gezaghèber no a mira motibu pa un investigashon adishonal. Pakiko e no ta splika kua preguntanan ainda ta habrí i ku konseho insular por laga hasi su propio investigashon? Si sekretario di estado ta duna tanto peso na posibel influensia polítiko, e tambe por pronunsiá su mes tokante e nesesidat di echonan ku por wòrdu verifiká.

E karta di 10 di ougùstùs ta pidi e frakshonnan pa respetá nan ròlnan i yega na un solushon ku ta garantisá kontinuidat te na elekshonnan.

E karta di sekretario di estado, na su turno, ta pidi informashon tokante medidanan di kolegio ehekutivo i kompromiso di henter e gobernashon insular. Un kompromiso personal di gezaghèber no por remplasá esaki. Kolegio ehekutivo i, kaminda ta apropiá, konseho insular mester asumí nan propio responsabilidat di manera visibel.

Tampoko por usa Selibon Lagun komo prueba di stankamentu sin mustra e desaroyo di e dosié den tempu. E hues a anulá e desishon ku a pèrmití e Representante di Reino tuma tarea di kolegio ehekutivo, pasobra kolegio mester a haña un último oportunidat pa aktua su mes.

Alabes, e hues a rekonosé e seriedat di e defisiensianan, i medidanan tumá a keda na vigor. Ehekushon di e plan di mehorashon tabata un tarea pendiente kaba na ougùstùs 2025, i despues a yega na mas akuerdo. Kua paso konkreto a para awor anto?

Nos ta di akuerdo ku El Hage ku kosnan na Boneiru tin biaha ta kana poko poko. Pero Den Haag mes tambe konosé prosesonan ku ta dura hopi tempu. For di 2018 a pidi Raad van State konseho tokante e organisashon di gobernashon di Hulanda Karibense; te dia 25 di sèptèmber 2026 numa ministerraad  a disidí ku e proposishon pa revisá WolBES i FinBES por bai Raad van State pa konseho.

Nos mester eksigí progreso di mandatarionan i empleadonan públiko na Boneiru, sigur te na elekshonnan di 17 di mart 2027. Pero ta irrealístiko pa spera ku problemanan ku a kuminsá spesífikamente den kabamentu di 2023 lo keda kompletamente resolvé promé ku fin di aña. Si mi tabata sekretario di estado, mi lo konsiderá pasenshi un virtut di bon gobernashon i mi lo evaluá progreso konkreto di manera hustu.

Nos preokupashon ta ku señalnan ku no ta sufisientemente kla for di Boneiru, huntu ku un tono kada bes mas duru for di Den Haag, ta pone nos espasio pa goberná nos mes bou di preshon i asina ta afektá nos outonomia lokal. Nos mester protehá e espasio ei poniendo e echonan riba mesa i realisando mehorashonnan ku por wòrdu demonstrá. Nos ta spera e mesun presishon di Den Haag ora e ta evaluá Boneiru.

FUENTE: WILLEM A. CECILIA

NEDERLAND:

LOKALE AUTONOMIE ONDER DRUK

DEN HAAG MOET OMSLAG IN TOON TEGENOVER BONAIRE UITLEGGEN

Kralendijk,- Wij hebben kennisgenomen van het artikel waarin voormalig politicus Burney El Hage zijn verbazing uitspreekt over de brief van staatssecretaris Eric van der Burg aan gezaghebber John Soliano. Wij delen die verbazing. In mijn wekelijkse column van 28 september in Boneriano stel ik dezelfde vraag: waarom krijgt Bonaire nu een brief met zo’n zware bestuurlijke toon, terwijl eerder de boodschap was dat onze politici hun problemen zelf moesten oplossen?

De vergelijking met augustus 2025 is verhelderend. Toen twee gedeputeerden onverwacht ontslag namen, vroeg de directeur-generaal Koninkrijksrelaties de gezaghebber hoe een volledig bestuurscollege zou worden gevormd en hoe lopende dossiers — zoals energievoorziening, brandstofterminals, het verbeterplan Selibon Lagun, financiële processen en Bopec — zouden doorgaan, en bood hij ondersteuning aan. De brief van 24 september 2026 van de staatssecretaris spreekt opnieuw over continuïteit, maar voegt daaraan signalen van mogelijke politieke inmenging toe en kondigt een gesprek over vervolgstappen aan. Waarop berust deze zwaardere toon precies?

De staatssecretaris verwijst naar de brief die de gezaghebber op 10 augustus aan de eilandsraad stuurde, over coalitiewisselingen, het opzeggen van de samenwerking door UPB, risico’s voor lopende dossiers en de begroting 2027, en signalen van mogelijke politieke inmenging in het ambtelijk apparaat. Dat zijn ernstige zorgen, maar de brief noemt geen onderzochte incidenten, betrokken personen of vastgestelde gevolgen, en is geen onderzoeksverslag. Het is daarom zaak de signalen te onderzoeken, medewerkers te beschermen en helder te maken welke maatregelen al zijn getroffen.

Santa Clara laat zien waarom consequent onderzoek van belang is: daar is een onafhankelijke feitenreconstructie uitgevoerd, die geen kwade opzet of zelfverrijking vaststelde maar wel verbeterpunten. Toch blijven vragen over de rol van een bestuurder buiten zijn portefeuille en over de volledigheid van het onderzoek. De gezaghebber zag na kritiek geen aanleiding voor aanvullend onderzoek. Waarom maakt hij dan niet duidelijk welke vragen nog openstaan, en dat de eilandsraad zelf onderzoek kan laten doen? Als de staatssecretaris politieke inmenging zo zwaar laat wegen, mag ook hij zich uitspreken over de noodzaak van toetsbare feiten.

De brief van 10 augustus vraagt de fracties hun rollen te respecteren en tot een oplossing te komen die continuïteit tot de verkiezingen waarborgt. Die van de staatssecretaris vraagt vervolgens informatie over maatregelen van het bestuurscollege en de inzet van het voltallige eilandsbestuur — iets wat niet met een persoonlijke toezegging van de gezaghebber kan worden afgedaan. Het college en, waar passend, de eilandsraad moeten hun eigen verantwoordelijkheid zichtbaar nemen.

Ook Selibon Lagun mag niet zonder tijdlijn als bewijs van stilstand dienen. De rechter vernietigde in 2024 weliswaar de indeplaatsstelling omdat het college eerst zelf de kans had moeten krijgen, maar erkende ook de ernst van de tekortkomingen, en genomen maatregelen bleven van kracht. Uitvoering van het verbeterplan was al in augustus 2025 een lopende opdracht, en inmiddels zijn verdere afspraken gemaakt. Welke concrete stap zou nu zijn stilgevallen?

Ik ben het met El Hage eens dat zaken op Bonaire soms langzaam gaan. Maar Den Haag kent zelf ook lange doorlooptijden: al in 2018 werd de Raad van State om voorlichting gevraagd over de bestuurlijke inrichting van Caribisch Nederland; pas op 25 september 2026 besloot de ministerraad de herziening van de WolBES en FinBES voor advies naar de Raad van State te sturen. Van bestuurders en ambtenaren op Bonaire mag voortgang worden verlangd, zeker tot de verkiezingen van 17 maart 2027, maar een volledige oplossing vóór het jaareinde van problemen die specifiek in het najaar van 2023 zijn begonnen, is onrealistisch. Als ik staatssecretaris was, zou ik geduld als bestuurlijke deugd koesteren en concrete voortgang eerlijk beoordelen.

Mijn zorg is dat onduidelijke signalen vanuit Bonaire en een steeds zwaardere toon vanuit Den Haag samen de ruimte voor ons eigen bestuur onder druk zetten en als zodanig de lokale autonomie aantasten. Bescherm die ruimte door feiten op tafel te leggen en aantoonbare verbeteringen door te voeren. Van Den Haag verwachten wij dezelfde precisie bij het beoordelen van Bonaire.

Dr. Willem A. Cecilia