Kralendijk,- E manera mas efektivo pa destruí un pueblo ta depriva i eliminá nan propio komprondementu di nan historia.” — George Orwell
Un sitado ku ta deskribí un di e tragedianan mas grave ku Boneiru ta enfrentá awe.
Enseñjansa no ta trata solamente di matemátika, idioma òf siensia. E ta forma identidat. E ta siñja mucha di unda nan ta bini, ken nan ta, i dikon nan sosiedat ta manera e ta. Ora un pueblo no ta siñja su mes historia, poko poko e ta pèrdè e abilidat pa komprondé su presente, defendé su derechonan i determiná su futuro.
Mientras Boneiru ta komemorá 1 di yüli—Dia di Emansipashon i luna di yüli komo Luna di Emansipashon, nos ta rekordá e abolishon di sklabitut. Sinembargo, manera nos a skirbi den nos artíkulo anterior, 1 juli 1863 – Libertat Kondishonal: Emansipashon Inkompleto di Boneiru, emansipashon legal no a nifiká libertat kompleto. E desendientenan di esklabonan a sigui den un posishon polítiko, ekonómiko i kultural subordiná, mientras ku nan propio historia tabata kasi kompletamente laga afó di enseñjansa pa generashonnan.
Probablemente e inhustisia mas grandi no ta solamente loke a pasa ku nos antepasadonan, sino ku generashonnan di muchanan Boneriano nunka a siñja e historia ey.
“Si bo no konosé historia, bo no sa nada. Bo ta manera un blachi ku no sa ku e ta parti di un palu.” — Michael Crichton
Hopi Bonerianonan a kaba skol sin siñja tokante sklabitut na Boneiru, e dies aña di trabou forsá despues di 1863, emansipashon, resistensia di nos antepasadonan ò e historia kolonial di nos isla. Na lugá di esey, nan a siñja mas tokante historia oropeo ku di nan propio isla. Depriva di nan propio historia, hopi a keda deskonektá di nan identidat i ménos prepará pa komprondé e desafionan konstitushonal i di derechonan humano ku Boneiru ta enfrentá awe.
Manera miles di mi kompanjeronan, mi a kompletá mi edukashon sin niun biaha siñja tokante e historia kolonial di Boneiru, ni ku 1 di yüli 1863 tabata e dia ku sklabitut a wordu abolí den e kolonianan hulandés di antaño. Solamente na 2010, durante e disolushon di Antia Hulandes, mi a kuminsá investigá e pasado di Boneiru pa komprondé e kambionan konstitushonal ku tabata tuma lugá. E buskeda ei a kambia kompletamente mi komprondementu di nos historia.
Ora ami, despues di 2010, a kuminsá skirbi i papia públikamente tokante sklabitut, kolonialismo i e historia lubidá di Boneiru, mi a wordu konfronta ku kritika fuerte. Lidernan polítiko i di komunidat a kritiká mi públikamente i a bisa ku Boneiru no mester “bolbe bai bek den pasado”, desanimando diskushonnan tokante sklabitut i historia kolonial. Na lugá di promové konosementu históriko, e mensahe predominante tabata ku e tópikonan aki mester keda tabú i derá.
E momento mas reveladó tabata ku despues ku mi a duna un charla tokante abolishon di sklabitut riba 1 di yüli den misa na Rincon. Despues di e charla, mi mama, ku tabatin mas ku 70 anja i ku a asistí na e evento, a konfesa I bisami ku e tambe nunka tabata sa ku 1 di yüli ta komemorá abolishon di sklabitut. Manera hopi Bonerianonan di su generashon, nan nunka a siñja e kapítulo fundamental aki di nan propio historia. Pasobra nan no a risibí e konosementu ei, nan no por a pasa esey over na nan yunan.
Esaki probablemente ta e tragedia mas grandi di e Krisis den Edukashon na Boneiru. Ora un generashon wordu depriva di su propio historia, e siguiente generashon tambe lo wordu depriva. E kadena di memoria históriko ta kibra.
“Si bo no konosé historia, ta manera bo a nase ayera. I si bo a nase ayera, kualke lider por konta bo kualke kos.” — Howard Zinn
Despues di e transishon konstitushonal di Boneiru na 2010, ensenjansa a pasa bou di responsabilidat direkto di Estado Hulandes. Speransanan tabata haltu ku igualdat den enseñansa lo mehorá. Sinembargo, hopi mayor i edukadónan ta sigui ekspresá preokupashon ku historia, idioma, kultura i identidat Boneriano no ta reflehá sufisientemente den sistema di enseñjansa.
Howard Zinn a atvertí ku hende ku no konosé nan historia ta vulnerabel pa aseptá kualke vershon di realidat ku nan ta duna nan. Pa Boneiru, esaki no ta solamente un observashon filosófiko—e ta deskribí un realidat edukativo ku su konsekuensianan ta sigui forma nos sosiedat te awe.
Restaurá historia di Boneiru den sistema di enseñjansa, pues, no ta solamente un asunto akadémiko. E ta un imperativo di derechonan humano. Tur mucha Boneriano tin derecho na un enseñansa ku reflehá su propio historia, protehá su idioma i su identidat kultural, i prepará nan no solamente pa komprondé mundu, sino tambe pa komprondé nan mes.
FUENTE: JAMES FINIES – FUNDADOR BHRO



GIPHY App Key not set. Please check settings