Redakshon
Kralendijk,- E karta di kolegio di supervishon (Cft) di 28 di ougùstùs 2026 tokante e diseño di presupuesto 2027 no ta un insidente aislá. Ora pone e konsehonan di Cft riba e diseñonan di presupuesto 2024, 2025, 2026 i 2027 huntu, bo ta mira un eskalashon bastante kla. Pa 2024 tabatin un presupuesto balansá ku prioridatnan di maneho bon kla, pero ku falta den e tradukshon finansiero i den e konsekuensianan multi-anual di invershonnan. Pa 2025, e tradukshon finansiero tabata insufisiente pa evaluá e riesgonan finansiero. Pa 2026, pa motibu di informashon inkompleto, Cft no tabata por a evaluá si e presupuesto tabata realístiko. Pa 2027, Cft ta bisa ku e presupuesto no ta kumpli ku e rekisitonan legal di kalidat, ta yama e defisienshanan struktural i ta manda e diseño bèk.
E responsabilidat polítiko ta partí entre vários kolegio. E diseño di presupuesto 2024 a wòrdu presentá na ougùstùs 2023 bou di e koalishon UPB-MPB di e momento. E presupuesto 2025 i mayoria di e preparashon pa 2026 tabata bou di fakshon PDB-M21-Vrolijk; djis promé ku entrega di e presupuesto 2026, e komposishon di e kolegio a kambia. E presupuesto 2027 a wòrdu presentá bou di frakshon UPB-MPB- Serberie. Pesei no ta hustu pa atribuí e situashon aktual na un solo koalishon. Sinembargo, kada kolegio tin responsabilidat pa solushoná defisienshanan konosí i pa e kalidat di loke finalmente ta keda entregá.
Ta relevante ku na fin di 2023 e kolegio nobo a laga revisá e reglamentonan di mandato di manera integral, i durante e revishon, e mandato a wòrdu konsentrá temporalmente serka e sekretario insular. Na mesun tempu, den e periodo ku a sigui, a surgi vulnerabilidat personal i di lidèrazgo den e organisashon, entre otro inkietut den e funshon finansiero i kambionan na nivel di direktiva. Sin insinuá ku tin un relashon kousal direkto, e koinsidensia ei ta relevante desde punto di bista di gobernashon: presisamente den e siklonan di presupuesto despues, e opinionan di Cft a bira kada bes mas severo.
E desaroyo aki tabata ya visibel promé ku e opinion tokante 2027. Dr. Willem A. Cecilia a publiká riba 25 di maart 2025 den ‘Archives of Business Research’ e investigashon ‘Assessing Good Governance Through Financial Execution’, basá riba evaluashonnan di Cft di e ehekushon di presupuesto di Boneiru durante 2018-2024. E investigashon a identifiká e aña 2023 komo prinsipio di un regreshon i a konstatá den 2024 mas deteriorashon den e komponentenan investigá, manera maneho di kompromisonan, splikashonnan finansiero, atraso administrativo i realisashon di entrada i ingreso. E estudio a liga e inestabilidat polítiko di 2023 na riesgonan pa kontinuidat di maneho, efisiensia administrativo i supervishon finansiero.
E analisasahon kuantitativo tambe a detektá un relashon fuerte i estadístikamente significante entre disiplina di presupuesto i e score di gobernashon usá den e investigashon (r = 0,879; p = 0,009): desviashonnan mas chikitu di presupuesto tabata bay huntu, den e seri investigá, ku mihó score di gobernashon. Cecilia a spièrta ku sin fortalesementu di disiplina di presupuesto, rapòrtahe finansiero, kontinuidat di gobernashon i seguimentu di rekomendashonnan di Cft, mas deteriorashon di gobernashon lo sigui. Un aña i mei despues, e opinion di Cft tokante 2027 ta kai remarkabelmente huntu ku esaki. Cft mes ta papia awor di defisienshanan struktural, ta referí na rekomendashonnan similar for di añanan anterior i ta skohe – diferente for di antes – pa manda e presupuesto bèk.
Konklushon
Ku esaki ta muchu simpel pa konsiderá e presupuesto 2027 komo un eror tékniko riba su mes. E konsehonan susesivo di Cft i e analisashon akadémiko di 2025 ta apuntá den mesun direkshon: Boneiru tin un problema multi-anual di maneho finansiero, disiplina di presupuesto i kontinuidat di gobernashon. E koalishonnan a kambia, pero defisienshanan konosí no a wòrdu eliminá di e sistema di forma sostenibel sufisiente. E reakshon nesesario no solamente mester ta pa drecha e presupuesto 2027, sino un restrukturashon institushonal: un funshon finansiero stabil, autoridatnan kla, seguimentu struktural di rekomendashonnan di Cft i un siklo di presupuesto kaminda maneho, kompromisonan, invershonnan i konsekuensianan finansiero multi-anual ta demostrábelmente konektá ku otro. No warda riba e próksimo elekshon pa kuminsá drecha e kosnan aki.
FUENTE: WILLEM A. CECILIA ANALISTA POLÍTIKO
NEDERLAND:
ANALYSE | VAN WAARSCHUWING NAAR STRUCTUREEL BEGROTINGSPROBLEEM CFT-OORDEEL OVER 2027 SLUIT OPVALLEND AAN BIJ WETENSCHAPPELIJKE SIGNALERING UIT 2025
Kralendijk,- De brief van het College financieel toezicht (Cft) van 28 augustus 2026 over de ontwerpbegroting 2027 is geen op zichzelf staand incident. Wie de Cft-adviezen bij de ontwerpbegrotingen 2024, 2025, 2026 en 2027 naast elkaar legt, ziet een duidelijke escalatie. Bij 2024 was sprake van een sluitende begroting met duidelijke beleidsprioriteiten, maar met tekortkomingen in de financiële vertaling en de meerjarige gevolgen van investeringen. Bij 2025 was die financiële vertaling onvoldoende om de financiële risico’s goed te beoordelen. Bij 2026 kon het Cft door onvolledige informatie niet meer beoordelen of de begroting realistisch was. Voor 2027 stelt het Cft dat de begroting niet aan de wettelijke kwaliteitseisen voldoet, noemt het de tekortkomingen structureel en stuurt het ontwerp terug.
De verantwoordelijkheid is over verschillende colleges verdeeld. De ontwerpbegroting 2024 werd in augustus 2023 onder de toenmalige UPB-MPB-coalitie aangeboden. De begroting 2025 en het grootste deel van de voorbereiding van 2026 vielen onder PDB-M21-fractie Vrolijk; vlak vóór indiening van de begroting 2026 veranderde de samenstelling van het college. De begroting 2027 werd aangeboden onder UPB-MPB-fractie Serberie. De huidige situatie kan daarom niet eerlijk aan één coalitie worden toegeschreven. Wel draagt ieder college verantwoordelijkheid voor het oplossen van bekende tekortkomingen en voor de kwaliteit van hetgeen het uiteindelijk indient.
Relevant is dat het nieuwe college eind 2023 de mandaatregeling integraal liet herzien en de mandatering tijdens die herziening tijdelijk bij de eilandsecretaris concentreerde. Tegelijkertijd ontstond in de daaropvolgende periode personele en leidinggevende kwetsbaarheid binnen de organisatie, waaronder onrust bij de financiële functie en wisselingen op directieniveau. Zonder een rechtstreeks causaal verband te veronderstellen, is de samenloop bestuurlijk relevant: juist in de begrotingscycli daarna worden de Cft-oordelen steeds zwaarder.
Analytische weergave van de zwaarte van de Cft-beoordelingen; geen officiële Cft-score. *OB 2026 werd kort na een wijziging in de collegesamenstelling ingediend.
Deze ontwikkeling was al vóór het oordeel over 2027 zichtbaar. Dr. Willem A. Cecilia publiceerde op 25 maart 2025 in Archives of Business Research het onderzoek ‘Assessing Good Governance Through Financial Execution’, gebaseerd op Cft-beoordelingen van de begrotingsuitvoering van Bonaire over 2018-2024. Het onderzoek identificeerde 2023 als het begin van een regressie en constateerde in 2024 verdere verslechtering op onderzochte onderdelen zoals verplichtingenbeheer, financiële toelichtingen, administratieve achterstanden en realisatie van baten en lasten. De studie koppelde de politieke instabiliteit van 2023 aan risico’s voor beleidscontinuïteit, administratieve efficiëntie en financieel toezicht.
De kwantitatieve analyse vond bovendien een sterke, statistisch significante samenhang tussen begrotingsdiscipline en de in het onderzoek gehanteerde governance-score (r = 0,879; p = 0,009): kleinere begrotingsafwijkingen gingen in de onderzochte reeks samen met betere governance-scores. Cecilia waarschuwde dat zonder versterking van begrotingsdiscipline, financiële rapportage, bestuurlijke continuïteit en opvolging van Cft-aanbevelingen verdere governanceverslechtering dreigde. Anderhalf jaar later sluit het Cft-oordeel over 2027 daar opvallend bij aan. Het Cft spreekt nu zelf van structurele tekortkomingen, verwijst naar vergelijkbare aanbevelingen uit eerdere jaren en kiest – anders dan voorheen – voor terugzending van de begroting.
Conclusie
Daarmee is het te eenvoudig om de begroting 2027 als een eenmalige technische misser te beschouwen. De opeenvolgende Cft-adviezen en de academische analyse uit 2025 wijzen in dezelfde richting: Bonaire kampt met een meerjarig probleem van financieel beheer, begrotingsdiscipline en bestuurlijke continuïteit. De coalities wisselden, maar bekende tekortkomingen werden onvoldoende duurzaam uit het systeem verwijderd. De noodzakelijke reactie is daarom niet alleen reparatie van de begroting 2027, maar institutioneel herstel: een stabiele financiële functie, duidelijke bevoegdheden, structurele opvolging van Cft-aanbevelingen en een begrotingscyclus waarin beleid, verplichtingen, investeringen en meerjarige financiële gevolgen aantoonbaar met elkaar zijn verbonden. De noodzakelijke verbeteringen kunnen niet wachten tot de volgende verkiezingen; zij moeten nu in gang worden gezet.
Willem A. Cecilia
Politieke analist
GIPHY App Key not set. Please check settings