KORSOU SINT MAARTEN: PA MANTENÉ STABILIDAT APESAR DI UN AMBIENTE INSTABIL MESTER ATENDÉ NOS VULNERABILIDAT- I RETONAN STRUCTURAL

Willemstad/Philipsburg — Nos union monetario a registrá un bon nivel di aktividat ekonómiko den 2025, impulsá pa prestashon fuerte den sektor di turismo.

Den e periodo di e pronóstiko, ta premirá ku ekonomia lo sigui krese tantu na Kòrsou komo na Sint Maarten. No opstante, ainda ámbos ekonomia ta masha vulnerabel pa shòk eksterno.

Kòrsou i Sint Maarten ta dos estado chikitu ku ekonomia habrí ku ta dependé di importashon. Komo tal, nan ta keda vulnerabel pa fluktuashon den demanda, preis di produkto básiko riba merkado internashonal i trastorno relashoná ku kambio di klima.

Awor, ta bini aserka e oumento di tenshon geopolítiko den nos region entre Estádos Unídos i Venezuela. ‘Pa mantené stabilidat den un ambiente asina, mester tuma medida di maneho desidido pa oumentá nos resiliensia i kontribuí na kresementu sostenibel riba término largu,’ asina Richard Doornbosch, Presidente di Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten, ta splika den CBCS su Boletin Ekonómiko di desèmber 2025.

Krea resiliensia, rondoná pa mas i mas tenshon regional Segun Doornbosch, si tenshon entre Estádos Unídos i Venezuela sigui eskalá, esei lo por afektá nos union monetario den forma di un oumento di preis di transporte i seguro marítimo, ménos konfiansa di invershonista, un kaida den aktividat turístiko i, spesialmente den kaso di Kòrsou, mas preshon komo resultado di un ola nobo di migrashon.

Den kaso di un eskalashon moderá, por spera ku e efekto lo ta temporal. Pero Doornbosch ta atvertí ku si e shòk ta mas grave, por ehèmpel, si Estádos Unídos disidí di lansa un operashon riba suela venezolano, e efektonan por dura mas largu.

Eksportashon turístiko lo baha mas tantu i finansiamentu eksterno lo debilitá, okashonando un kaida den nos reserva di divisa. Esaki ta suprayá e importansia di keda alerta, salvaguardá nos nivel di reserva, vigilá nos vulnerabilidatnan eksterno i mantené konfiansa di invershonista den nos ekonomia. ‘Pa bira mas resiliente, Kòrsou i Sint Maarten tin ku sigui traha riba nan kuadro fiskal.

Mester krea espasio presupuestario i reserva, mantené un nivel sostenibel di debe, i sigui e práktikanan rekomendá internashonalmente pa estado chikitu den desaroyo,’ asina Doornbosch a enfatisá.

Tin mester di un kuadro presupuestario sólido pa mediano plaso, basá riba proyekshon realístiko di entrada, ku límite di gastu fihá pa mas aña, i ku klaramente ta duna prioridat na infrastruktura resiliente. Tur esaki ta esensial pa gobièrnu por tin e espasio presupuestario nesesario pa por tuma medida pa stabilisá ekonomia ora e shòknan menshoná materialisá.

‘Un paso importante pa fortifiká maneho di finansa públiko ta di kuminsá usa proyekshon makroekonómiko den preparashon di presupuesto di gobièrnu. Asina, bo planifikashon finansiero lo ta mas na armonia ku e desaroyonan ekonómiko premirá i bo siklo presupuestario lo bira mas efisiente i konfiabel.

CBCS ta para kla pa ofresé e paisnan en kuestion tur asistensia nesesario riba tereno di análisis, pa asina kontribuí na e proseso ei’, Doornbosch a splika. Na mes momento, riba plano doméstiko, un di e prioridatnan prinsipal ta di mehorá implementashon di e programanan di mas aña pa invershon di gobièrnu di ámbos pais. Generalmente, ora tin retraso persistente den proyekto di gobièrnu, invershonista privá ta pèrdè konfiansa i posponé nan invershonnan. ‘Si nos hisa nos kapasidat pa preparashon, destaho i implementashon di proyekto, entre otro hasiendo mihó uso di teknologia digital i asistensia tékniko di nos partnernan internashonal, esei lo yuda pa e gastunan presupuestá di kapital produsí adelanto real riba tereno di konektividat, servisio i resiliensia,’ asina Doornbosch ta rekomendá.

Ta birando mas i mas urgente pa bini ku reforma pa garantisá sostenibilidat di tantu salubridat públiko komo e sistemanan di seguro sosial riba término largu, ya ku di otro manera, por yega e punto ku preshon demográfiko i oumento di kosto médiko no ta laga espasio mas pa hasi gastu produktivo.

Ademas di hasi finansa di gobièrnu mas sostenibel, si nos ke logra mas resiliensia, mester diversifiká ekonomia i traha riba mas konekshon regional. E ora ei, nos lo no dependé asina tantu mas di un grupo chikitu di sektor i merkado.

Por ehèmpel, tin espasio pa fortifiká komèrsio bilateral entre Kòrsou i Trinidad & Tobago mediante un akuerdo komersial parsial ku ta kapitalisá e puntonan fuerte di ámbos pais. ‘Pa nos por probechá di esei, mester redusí e bareranan pa komèrsio di produkto i servisio ku por sirbi pa esun ekonomia komplementá esun otro.

E bareranan akí por ta derecho di importashon òf di otro tipo. Tambe, mester yega na un mihó kooperashon riba tereno di duana i norma di kalidat, i yuda e empresanan kumpli ku e rekisitonan pa eksportashon.

Esei lo amplia Kòrsou su base di eksportashon, fortifiká su kadena di suministro i hasi e pais ménos vulnerabel pa e shòknan ku por presentá den e merkadonan ku e ta dependé di dje tradishonalmente’, segun Doornbosch. Kòrsou i Sint Maarten ta drenta aña nobo ku un ekselente perspektiva di kresementu, ku ménos inflashon i mihó pará pa por enfrentá shòk eksterno.

No opstante, oumento di riesgo di siguridat den region, insertidumbre relashoná ku komèrsio internashonal i vulnerabilidat struktural ta moderá e perspektiva akí. ‘Ta importante pa sigui traha riba un agènda di maneho dirigí pa atendé ku e vulnerabilidat- i retonan struktural akí, pa asina kontribuí na mas resiliensia i kresementu duradero i inklusivo na ámbos pais di nos union monetario’, asina e Presidente di CBCS a konkluí.

E teksto kompleto di e Boletin Ekonómiko pa desèmber 2025 ta disponibel riba wèpsait di CBCS.

FUENTE: CBCS/LIVE99FM

NEDERLAND:

VOOR STABILITEIT IN EEN INSTABIELE OMGEVING KWETSBAARHEDEN EN STRUCTURELE UITDAGINGEN AANPAKKEN

Willemstad/Philipsburg — De economische activiteit in de monetaire unie was in 2025 sterk, gedreven door robuuste prestaties van de toeristische sector.

Hoewel de economische groei in Curaçao en Sint Maarten naar verwachting gedurende de prognoseperiode zal aanhouden, blijven beide economieën in hoge mate kwetsbaar voor externe schokken. Als kleine, open en importafhankelijke eilandstaten zijn zij gevoelig voor schommelingen in de mondiale vraag en grondstofprijzen, evenals voor klimaatgerelateerde verstoringen.

Deze structurele kwetsbaarheden worden momenteel versterkt door oplopende geopolitieke spanningen tussen de Verenigde Staten en Venezuela in de regio. ‘Het handhaven van stabiliteit in deze omstandigheden vereist doortastend beleid om de weerbaarheid te versterken en een duurzaam groeipad op lange termijn te ondersteunen’, aldus CBCS-president Richard Doornbosch in het Economisch Bulletin van december 2025.

Versterking van weerbaarheid bij toenemende regionale spanningen Volgens Doornbosch zou een escalatie van de spanningen tussen de Verenigde Staten en Venezuela gevolgen kunnen hebben voor de monetaire unie, onder meer door hogere transport- en verzekeringskosten, een afname van het investeerdersvertrouwen, een verzwakking van de toeristische vraag en, met name voor Curaçao, hernieuwde migratiedruk.

Hoewel scenario’s met een beperkte escalatie vermoedelijk slechts een tijdelijk effect zouden hebben, waarschuwt Doornbosch dat zwaardere schokken, zoals gerichte operaties van de Verenigde Staten op Venezolaans grondgebied, langduriger gevolgen kunnen hebben.

In dat geval zouden toeristische exportopbrengsten sterker kunnen terugvallen, externe financiering kunnen verzwakken en de officiële reserves kunnen doen afnemen.

Deze bevindingen benadrukken het belang van voortdurende waakzaamheid bij het waarborgen van een toereikend reservepeil, het monitoren van externe kwetsbaarheden en het behoud van vertrouwen onder investeerders.

‘Om de weerbaarheid te versterken, moeten Curaçao en Sint Maarten hun begrotingskaders blijven versterken door buffers op te bouwen en de houdbaarheid van de overheidsschuld te waarborgen, in lijn met internationale goede praktijken voor kleine ontwikkelingslanden,’ benadrukt Doornbosch. Begrotingskaders voor de middellange termijn, gebaseerd op realistische ramingen van overheidsinkomsten, meerjarige uitgavenplafonds en een duidelijke prioritering van weerbare infrastructuur zijn essentieel om ruimte te behouden voor anticyclisch beleid wanneer zich schokken voordoen. ‘Een belangrijke manier om het financieel beheer van de overheid te versterken is het structureel opnemen van macro-economische ramingen in de begrotingsvoorbereiding.

Dit verbetert de aansluiting tussen begrotingsplanning en de verwachte economische omstandigheden en draagt bij aan een efficiëntere en geloofwaardigere begrotingscyclus. De CBCS is bereid de landen hierbij van de nodige analytische ondersteuning te voorzien,’ licht hij toe. Tegelijkertijd is een belangrijke binnenlandse prioriteit het verbeteren van de uitvoering van meerjarige overheidsinvesteringsprogramma’s in beide landen.

Aanhoudende vertragingen bij publieke projecten leiden vaak tot uitstel van daarmee samenhangende particuliere investeringen en ondermijnen het vertrouwen van investeerders. ‘Het versterken van de capaciteit voor projectvoorbereiding, aanbesteding en uitvoering, onder meer door een grotere inzet van digitale instrumenten en technische bijstand van internationale partners, kan ertoe bijdragen dat geplande kapitaaluitgaven daadwerkelijk leiden tot zichtbare verbeteringen in connectiviteit, dienstverlening en weerbaarheid,’ aldus Doornbosch.

Parallelle hervormingen om de zorg- en sociale zekerheidsstelsels op de lange termijn veilig te stellen zijn eveneens urgenter geworden, aangezien demografische ontwikkelingen en stijgende medische kosten anders productieve overheidsuitgaven kunnen verdringen.

Naast houdbare overheidsfinanciën vergt het versterken van de weerbaarheid ook een meer gediversifieerde en regionaal beter verbonden economie, om de afhankelijkheid van een beperkt aantal sectoren en markten te verminderen.

Zo bestaan er mogelijkheden om de bilaterale handel tussen Curaçao en Trinidad en Tobago te verdiepen via een gedeeltelijke handelsovereenkomst die voortbouwt op de comparatieve voordelen van beide landen.

‘Die kunnen worden benut door bijvoorbeeld invoerrechten en andere barrières voor aanvullende producten of diensten te verlagen, de samenwerking op het gebied van douane en normen te verbeteren en bedrijven te ondersteunen bij het voldoen aan exportvereisten.

Hierdoor kan Curaçao zijn exportbasis verbreden, toeleveringsketens versterken en de kwetsbaarheid voor schokken in meer traditionele markten verminderen,’ aldus Doornbosch.

Curaçao en Sint Maarten gaan het nieuwe jaar in met solide groeivooruitzichten, afnemende inflatie en sterkere externe buffers. Toch blijft het vooruitzicht getemperd door toenemende regionale veiligheidsrisico’s, mondiale handelsonzekerheid en structurele kwetsbaarheden.

‘Een blijvende inzet op een gerichte beleidsagenda die deze kernkwetsbaarheden en structurele uitdagingen aanpakt, is essentieel om de weerbaarheid te versterken en een pad van duurzame en inclusieve groei binnen de monetaire unie te ondersteunen,’ concludeert hij.

De volledige tekst van het Economisch Bulletin van december 2025 is te vinden op de website van de CBCS.

ENGELS:

TO MAINTAIN STABILITY IN AN UNSTABLE ENVIRONMENT VULNERABILITIES AND STRUCTURAL CHALLENGES MUST BE ADDRESSED

Willemstad/Philipsburg – The monetary union experienced strong economic activity in 2025, driven by robust tourism performance.

While economic growth in Curaçao and Sint Maarten is expected to continue over the forecasted horizon, both economies remain highly vulnerable to external shocks. As small, open and import-dependent island states, they remain sensitive to fluctuations in global demand and commodity prices, as well as to climate-related disruptions.

These longstanding vulnerabilities are now amplified by rising geopolitical tensions between the United States and Venezuela in the region.

“Maintaining stability in this environment requires decisive policy action to reinforce resilience and support a long-term sustainable growth path,” said Richard Doornbosch, President of the Centrale Bank van Curaçao and Sint Maarten, in the CBCS’s December 2025 Economic Bulletin.

Building resilience in the face of rising regional tensions According to Doornbosch, an escalation of tensions between the United States and Venezuela could affect the monetary union through higher transport and insurance costs, weaker investor confidence, softer tourism demand and, for Curaçao in particular, renewed migration pressures.

While moderate escalation scenarios would likely have a temporary impact, Doornbosch warns that more severe shocks like targeted operations by the United States on Venezuelan territory could generate longer-lasting effects as tourism exports decline more sharply, external financing weakens and official reserves fall.

These findings underscore the need for continued vigilance in safeguarding reserve adequacy, monitoring external vulnerabilities, and maintaining investor confidence.

“To reinforce resilience, Curaçao and Sint Maarten must continue to strengthen their fiscal frameworks by building fiscal buffers and safeguarding debt sustainability, in line with international good practices for small developing states,” Doornbosch emphasized. Sound medium-term fiscal frameworks, anchored in realistic revenue projections, multi-year expenditure ceilings, and clear prioritization of resilient infrastructure are essential to preserve space for countercyclical actions when shocks materialize.

“One important way to strengthen public financial management is to incorporate macroeconomic projections into the preparation of government budgets, thereby improving the alignment between fiscal planning and expected economic conditions and supporting a more efficient and credible budget cycle. The CBCS stands ready to provide the necessary analytical support to the authorities in this process,” he explained.

At the same time, a key domestic priority is to improve execution of the multi-annual public investment programs in both countries as persistent delays in public projects tend to postpone related private investments and weaken investor confidence.

“Strengthening project preparation, procurement, and implementation capacity, including through greater use of digital tools and technical assistance from international partners, would help ensure that planned capital spending translates into visible improvements in connectivity, service delivery, and resilience,” recommended Doornbosch.

Parallel reforms to secure the long-term sustainability of health care and social insurance systems have become increasingly urgent, as demographic pressures and rising medical costs could otherwise crowd out productive spending.

Beyond sustainable public finance, strengthening resilience requires a more diversified and regionally connected economy to reduce dependence on a narrow set of sectors and markets. For example, opportunities exist to deepen bilateral trade between Curaçao and Trinidad and Tobago through a partial scope trade agreement that draws on each country’s comparative strengths. “Leveraging this by lowering tariff and non-tariff barriers on complementary products or services, improving customs and standards cooperation, and supporting firms in meeting export requirements could broaden Curaçao’s export base, strengthen supply chains, and reduce vulnerability to shocks in more traditional markets,” he said.

Curaçao and Sint Maarten enter the new year with solid growth prospects, easing inflation and stronger external buffers, yet the outlook remains tempered by rising regional security risks, global trade uncertainty, and structural vulnerabilities.

“Continued commitment to a focused policy agenda that addresses key vulnerabilities and structural challenges will be essential to reinforce resilience and support a path of sustainable and inclusive growth across the monetary union,”

he concluded. The complete text of the December 2025 Economic Bulletin is available on the CBCS website.