E STRATEGIA NASHONAL PA ADAPTASHON DI KLIMA: PA BONEIRU UN DOKUMENTO ATRASÁ I INKOMPLETO

Kralendijk – Na e momentu akí ‘Strategia Nashonal pa Adaptashon di Klima’ / ‘Nationale Klimaatadaptatiestrategie’ òf NAS ta disponibel pa komentá ariba.  Un siguiente paso ta hinka esaki den programanan konkreto di implementashon.

Aunke STINAPA Boneiru ta positivo ku awor pa promé biaha a inkluí tambe un kapítulo tokante Hulanda Karibense den e NAS akí, e aserkamentu pa adaptashon di klima pa e region akí ta atrasá i inkompleto. Pasobra despues di e sentensia di hues relashoná ku e kaso di klima di Greenpeace, por a spera ku Reino lo a duna preferensia na su obligashonnan legal i di kuido pa su kolonianan di ántes. Awor ketu bai ta trata e teritorionan akí komo teritorio di segundo kategoria. Boneiru no tin mester di solamente rekonosimentu riba papel, sino mester di un plan di adaptashon ehekutabel ku responsabilisashon bon kla, finansiamentu struktural i kapasidat di ehekushon lokal.

Ora ta trata di adaptashon di klima (òf, hasi áreanan vulnerabel mas resiliente pa kambio di klima), Boneiru mester enkabesá e lista ku plannan detayá ku presupuesto. Pasobra Boneiru ta enormemente vulnerabel pa efektonan di kambio di klima i na mes momentu ta dependé pa gran parti di naturalesa sano. Boneiru ta enfrentá oumento di kalor i sekura, yobida ekstremo, subida di nivel di laman i refnan di koral ku ta bou di preshon kresiente. Miéntras na Hulanda Oropeo e konseptonan seif, sufisiente i limpi pa hopi aña kaba ta duna direkshon na maneho di esaki, na Boneiru ta karesé di medidanan struktural, formanan di responsabilisashon i rekursonan komparabel. Pa esaki mester di kolaborashon entre Reino i region, den kua ta regla responsabilisashon i un organisashon di ehekushon lokal ta haña e mandato pa ehekushon.

Seif

Na Hulanda Oropeo por ehèmpel tin e Hoogwaterbeschermingsprogramma (Programa di Protekshon kontra Inundashon), ku ta atendé entre otro ku mantenshon di deik. Reino ta finansiá e programa akí pa 50%. Na Boneiru seguridat no ta sufisiente. Refnan di koral protehá ta muriendo. Ku subida di nivel di laman i kondishonnan di wer mas ekstremo (yobida torensial i sekura largu), e pregunta kon protehá Boneiru ta mas urgente ku nunka. Tòg Reino ta kuminsá ku un kapítulo kòrtiku den NAS pa Hulanda Karibense.

Sufisiente

Adaptashon na klima no ta bai solamente tokante protekshon kontra awa, sino tambe tokante su disponibilidat. Boneiru konosé periodonan largu di sekura, miéntras durante yobida pisá den tempu kòrtiku ta kai kantidat grandi di awa. Si retené awa den e periodonan di yobida ei, naturalesa ta benefisiá di un mihó disponibilidat di awa den periodo seku. Ademas por usa e awa ku retené pa vários propósito manera por ehèmpel irigashon. Asina no ta nesesario pa usa e awa di laman desaliná karu.

Limpi

Awa limpi ta vital i un fuente di bida. Pero investigashon resien di Wageningen Marine Research, na kua STINAPA a kontribuí, ta mustra ku kontaminashon ta alarmante. Ta bai aki pa entre otro supstansianan ku ta kousa kanser i alterá e sistema hormonal. Nan no ta solamente forma un menasa direkto pa piská i otro bida den Parke Nashonal Marino di Boneiru. Tur kos i tur hende den e parke i na Boneiru ta eksponé na e supstansianan akí. Por identifiká i atendé ku fuentenan (por ehèmpel lèntfel òf e terminal di transbordo di petroleo). Aunke ta kosta atrobe sèn, kapasidat di ehekushon i bon organisashon. Pero ta faktibel i Reino tin aki un (ko)responsabilidat hopi grandi.

Den e kuadro akí no por splika dikon Reino no a ratifiká ainda e land base pollution protocol (protokòl tokante kontaminashon na tera) di e Konvenio di Cartagena di Nashonnan Uní. Ku esei e ta mustra ku e no ta duna prioridat na protekshon di ref di koral i salú di habitante. I esei miéntras ref di koral ta forma e habitat mas importante pa un parti grandi di e biodiversidat den Reino.

Resumiendo tin tres ophetivo sentral pa loke ta trata adaptashon di klima i maneho di awa na Boneiru: seif, sufisiente i limpi. Pero implementashon ta keda tras.

Tin solamente un strategia nashonal no kompleto i kòrtiku, pero no tin sistema di responsabilisashon òf plan di ehekushon.

Boneiru no por pèrmití su mes mas aña di retraso. Konosementu ta disponibel, urgensia ta evidente i hopi di e medidanan nesesario ta konosí. Laga nos spera ku polítika na Den Haag no ta bolbe silensiá kos, lagando Boneiru sin finansiamentu, sin kapasidat, sin urgensia i sin ambishon. Loke mester awor, ta ehekushon.

FUENTE: STINAPA/LIVE99FM

NEDERLAND:

DE NATIONALE KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE: VOOR BONAIRE EEN ACHTERSTALLIG EN INCOMPLEET DOCUMENT

Kralendijk – Op dit moment ligt de ‘Nationale Klimaatadaptatiestrategie’ kortweg: NAS ter inzage voor inspraak.  Een volgende stap is het uitwerken in concrete uitvoeringsprogramma’s.

En hoewel STINAPA Bonaire positief is dat in deze NAS nu voor het eerst ook een hoofdstuk is opgenomen over Caribisch Nederland, is de aanpak van klimaatadaptatie voor deze regio achterstallig en incompleet. Want na de uitspraak van de rechter inzake de Greenpeace klimaatzaak mag verwacht worden dat het rijk haar wettelijke- en zorgplicht voor de toenmalige koloniën met voorrang zou behandelen. Nu worden deze gebieden nog steeds als tweederangs landsgebied behandeld. Bonaire heeft geen behoefte aan erkenning op papier alleen, maar heeft een uitvoerbaar adaptatieplan nodig met duidelijk eigenaarschap, structurele financiering en lokale uitvoeringscapaciteit.

Als het gaat om klimaatadaptatie-(lees: de kwetsbare landsdelen weerbaarder maken voor klimaatverandering), dan hoort Bonaire bovenaan de lijst te staan met uitgewerkte plannen met budgetten. Want Bonaire is enorm kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering en tegelijkertijd sterk afhankelijk van gezonde natuur. Het wordt geconfronteerd met toenemende hitte en droogte, extreme neerslag, zeespiegelstijging en koraalriffen die steeds verder onder druk staan. Waar in Europees Nederland de begrippen veilig, voldoende en schoon al jarenlang richting geven aan het beheer hiervan, ontbreken op Bonaire vergelijkbare structurele voorzieningen, verantwoordelijkheden en middelen. Hiervoor is een samenwerking nodig tussen rijk en regio, waarmee eigenaarschap geregeld wordt en een lokale uitvoeringorganisatie de uitvoeringsopdracht krijgt.

Veilig

In Europees Nederland bestaat bijvoorbeeld het Hoogwaterbeschermingsprogramma, waarmee bijvoorbeeld dijken worden aangepakt. Dit programma wordt voor 50% gefinancierd vanuit het rijk. Op Bonaire mist ook de veiligheid. Beschermde koraalriffen sterven af. Met de stijgende zeespiegel en de intensere weersomstandigheden (clusterbuien en langdurige droogte) is de vraag hoe Bonaire beschermd wordt urgenter dan ooit. Toch begint het rijk eerst met een summier hoofdstuk in de NAS voor Caribisch Nederland.

Voldoende

Klimaatadaptatie gaat niet alleen over bescherming tegen water, maar ook over de beschikbaarheid ervan. Bonaire kent langdurige droge perioden, terwijl tijdens hevige regenbuien in korte tijd grote hoeveelheden water vallen. Door in die regenperioden water vast te houden heeft de natuur profijt van een betere beschikbaarheid van water in droge perioden. Het vastgehouden water kan bovendien voor vele toepassingen gebruikt worden zoals bijvoorbeeld beregening. Zodat het dure gezuiverde zeewater daar niet voor gebruikt hoeft te worden.

Schoon

Schoon water is vitaal en een bron van leven. Maar recent onderzoek van Wageningen Marine Research, waar STINAPA aan heeft bijgedragen, laat zien dat de vervuiling alarmerend is. Het gaat hierbij onder andere om kankerverwekkende en hormoonverstorende stoffen. Die vormen niet alleen direct een bedreiging voor vissen en ander leven in het Bonaire National Marine Park. Alles en iedereen in het park en op het eiland wordt blootgesteld aan deze stoffen. Bronaanpak (bijvoorbeeld van de vuilstort of het olieoverslag terrein) is goed te duiden en aan te pakken. Al kost het wederom geld, uitvoeringskracht en een goede organisatie. Maar het kan gewoon en het rijk heeft hier een zeer grote (mede)verantwoordelijkheid in.

In dit kader is het niet uitlegbaar dat het rijk het land base pollution protocol van de Verenigde Naties Cartagena conventie nog steeds niet heeft geratificeerd. Daarmee geeft ze aan geen prioriteit te geven aan het beschermen van de koraalriffen en de gezondheid van inwoners. En dat terwijl de koraalriffen het belangrijkste habitat voor een groot deel van de biodiversiteit binnen het koninkrijk vormen.

Kort gezegd zijn de drie centrale opgaven voor klimaatadaptatie en waterbeheer op Bonaire helder: veilig, voldoende en schoon. Maar de uitvoering blijft achter.

Er is slechts een onvolledige en summiere landelijke strategie maar geen eigenaarschap of uitvoeringsplan.

Bonaire kan zich geen nieuwe jaren van uitstel veroorloven. De kennis is beschikbaar, de urgentie is duidelijk en veel van de noodzakelijke maatregelen zijn bekend. Laten we hopen dat het niet wederom doodgezwegen wordt, financieringsloos, capaciteitsloos, urgentieloos en ambitieloos door politiek Den Haag. Wat nu nodig is, is uitvoering.