KONFUSHON PERSISTENTE DI RÒL: KEN TA GOBERNÁ BONEIRU — E KOLEGIO EHEKUTIVO, E MIEMBRONAN DI KONSEHO INSULAR ÒF UN PARTIDO POLÍTIKO?
Despues di un otro kiebro di koalishon, UPB a tene un konferensia di prensa pa ‘informá’. Sinembargo, nan splikashon ta difísil pa kuadra ku e echonan dokumentá i ta eksponé un problema ku ta bai mas leu ku un konflikto entre partnernan di koalishon. UPB ta presentá su mes komo un partido resoluto kontra MPB, ku segun nan ta burokrátiko i dirigí riba proseso. Pero komo tal nan no ta rekonosé ku prosedimentunan no ta e kontrario di gobernashon sino e garantía nesesario pa su bon funshonamentu. E eksperto den gobernashon públiko James Q. Wilson a indiká korektamente ku burokrasia no ta e enemigu di demokrasia, sino un parti esensial di su sistema di goberná. Ora UPB ta usa burokrasia prinsipalmente komo reproche, e ta tira su mes malamente den pia: e partido ta krea e impreshon ku ela pèrdè for di bista e diferensia entre gobernashon kuidadoso i falta di desishon.
UPB a rechasá e konstrukshon legal di un akuerdo di enkargo (OVO) sin presentá un alternativo ni un plan di eleminá esaki, i asina ta krea e impresshon ku MPB ta skonde tras di e instrumento aki. Sin embargo, den e reunion di koalishon na final di yüli, UPB mes a presentá proposishonnan mas drástiko: un nombramentu di direktor sin reklutamentu públiko, un funshon pa un èks direktor di un kompania di gobièrnu, i oumento di salario pa kolaboradornan polítiko di diputadonan — proposishonnan ku e otro partnernan di koalishon a rechasá pa motibu ku nan no tabata konsistente ku integridat den gobernashon.
Ta hopi revelador ku e líder interino di UPB, ku di repente a reaparesé, ta defendé e aumento di salario, miéntras ku e mes, den un tantu siman, a promové su mes for di kolaboradó polítiko di èks diputado Statia pa konsehero stratégiko di diputadonan — kasi sigur pa medio di un OVO — sin motivashon i supstansiashon ta konta su mes entre e ‘profeshonalnan’ ku mester risibí un salario mas haltu. Esaki ta hasi e krítika di UPB riba OVO-nan mas remarkabel ainda: un OVO ta un forma legal di kontratashon ku e reglamentashon ta pèrmití. Esun ku ta presentá e instrumento aki komo problema sin alternativo, miéntras ku e mes ta aplik’é den su propio sírkulo, inevitablemente ta lanta preguntanan riba e konsistensia di e punto di bista aki.
E asunto CROGH (Komishon di Desaroyo Teritorial i Asuntunan di Tereno) ta ilustrá esaki. UPB a yama e kreashon di e komishon aki e gota ku a yena e hèmber, ku e argumento ku un tema ku konsekuensianan pa maneho di tereno mester a ser diskutí promé den koalishon. Pero CROGH ta solamente un kontinuashon, bou di un nòmber nobo, di e Komishon anterior di Proyektonan Grandi (Commissie Grote Projecten): un órgano interno di konseho ku ta sostené direktorado di Espasio i Desaroyo (R&O) den ehekushon, i no ta un órgano pa tuma desishon polítiko. WolBES ta pone e gobernanashon diario i e organisashon administrativo bou di responsabilidat di e kolegio ehekutivo. E konseho insular ta establesé kuadronan i ta kontrolá. Konsulta den koalishon promé no por remplasá e kompetensia di e kolegio. Ban serio si.
Tambe e karta di terminashon di 30 di yüli 2026 ta mustra falta di direkshon i komprendementu den gobernashon. UPB a retirá su sosten di MPB inmediatamente i a pidi solamente pa un kòmbersashon ku e gezaghèber interino — sin un alternativo pa un mayoria ku por funshoná, sin un proposishon pa kontinuashon di e kolegio, i sin un petishon motivá pa un reunion èkstraordinario di konseho Insular. Un kiebro di koalishon no ta kambia e komposishon formal di e kolegio. Konseho insular solamente por nombrá i destituí diputadonan. P’esei, esun ku ta terminá un koalishon mester delineá na mes momento un ruta pa kontinuidat.
Den un reunion estraordinario anterior di e Konseho, siete moshon riba asuntunan ku ya tabata konosí pa hopi tempu a bin riba mesa — un señal di un relashon di informashon i duna kuenta i rason ku no ta funshoná bon entre e kolegio i e konseho, unda kartanan ku kopia (cc), i awor un konferensia di prensa, ta remplasá konsultanan regular.
Ta remarkabel ku UPB ta bisa ku tin demasiado poko progreso riba terenonan manera transporte públiko, desaroyo territorial, otorgamentu di pèrmitnan, infrastruktura i konstrukshon di kas. Riba 21 di yüli e konseho insular a nombrá den un reunion públiko un diputado nobo ku, entre otro e portafolio di desaroyo territorial i infrastruktura, pa remplasá un diputado ku tabata tin e mesún portafolio i di kende UPB a retirá su konfiansa. Nuebe dia despues UPB a retirá e sosten polítiko di un partner di koalishon. Kambionan i kiebronan di koalishon ku ta sigui otro komo tal ta hasi kontinuidat den gobernashon difísil i ta retrasá ehekushon. Den e konteksto aki, ta difísil pa komprondé, i hasta hipókrita, ku e partido na mes momento ta kritiká un falta di progreso visibel.
E tendensia ta kla: solushonnan di kontenido ta traha lugá pa diskushonnan riba posishonnan i nombramentunan. OVO, CROGH i e karta di terminashon a bira símbolonan retóriko, miéntras ku e repartishon real di kompetensia ta bai atras. Esaki ta krea e impreshon di amateurismo den gobernashon i ta hasi e frontera entre kontrolá i goberná bira difuso. Presisamente e separashon kla ku ta forma e núkleo di un bon sistema dualista. Esaki ta mina e outoridat di un UPB ku entretantu ta afektá ku e malesa di metementu pániko, ansha pa kabuya, ansha pa nan no keda atras i ta parse un partido den proseso di deskomposishon. Un indikashon klave ta e pasamentu di dòkter Bernabela, un persona klave i fuerte di UPB pa MPB.
Riba medionan sosial ya tin hende ta puntra na bos haltu, hasta ku palabranan di maldishon, pakiko e partido no ta skohe pa bai den oposishon. Mientras konseho insular, e kolegio ehekutivo i, mas ku tur, e partidonan i frakshonnan polítiko no konosé ni respetá nan ròl, Boneiru ta kore peligro di pasa for di un krísis pa otro, i un distansia kada bes mas grandi entre gobernashon i poblashon.
Willem A. Cecilia, analista polítiko



GIPHY App Key not set. Please check settings