DIÁLOGO SENTRAL BONEIRU, 2025 TABATA TOKANTE FORSA DI KOMPRA, ENERGIA I KOLABORASHON STRUKTURAL

Kralendijk,- Diálogo Sentral Boneiru (DS) ta mira bèk den su relato anual 2025 riba un aña ku a wordu karakterisá pa inestabilidat polítiko, pero tambe pa kolaborashon intensivo i resultadonan konkreto riba tereno sosioekonómiko.

Kambionan polítiko i stankamentu

Ku kahida di gabinete i kambionan di gobernashon na Boneiru a kousa retraso den dosier importante. Kombersashonnan tokante un mehor kolaborashon entre Boneiru i Reino no a tuma lugar door di e situashon. Sí a tuma lugá diferente konsulta ku sekretarionan di estado di BZK i SZW, i na fin di ana 2025 DS a manda un karta na informadó ku puntonan di atenshon pa Hulanda Karibense.

Potensia di kumpra i mínimo sosial ta keda punto sentral e nukleo

DS a sigui insistí riba mehorashon di potensia di kumpra i e mínimo sosial. E fundashon di e lokèt hurídiko, pa kua DS a pidi pa hopi tempu kaba, lo kontribuí na esaki. Na mes momentu DS ta ekspresá preokupashon serio tokante:

• tarif di elektrisidat ku ta subi (ku atrobe un subida substansial pa 2026),
• tarif di awa di bebe ku ta oumentá,
• falta di transporte públiko,
• preshon di impuesto ku ta oumentá pa empresarial chikítu.

DS ta enfatisá ku bahada di gastu tantu pa siudadano komo pa empresarial lo keda un prioridat den 2026.

Enseñansa i merkado laboral

Den 2025 DS a pone enfoke eksplísito riba oumento di e kantidat di habitante ku un ‘startkwalificatie’, pasobra e parti akí ta konsiderablemente mas abou ku na Hulanda Europeo. Den kolaborashon ku MBO, e ambtenar di eseñansa obligatorio i partner sosial, a papia tokante medida konkreto pa stimulá partisipashon den estudionan kompleto i parsial.

Ademas a papia, entre otro, tokante:

• introdukshon di e reglo di desempleo,
• lei tokante kondishon laboral,
• preshon di impuesto pa empresarionan chikí (tokante kua a stipulá un rapòrt di investigashon),
• desaroyonan den inspekshon laboral,
• protekshon di konsumidó pa problema di energia.

Kontakto mas intensivo ku instansianan na Hulanda

Loke tabata remarkabel den 2025 tabata e embolbimentu kresiente di instansia na Hulanda ku Hulanda Karibense. DS a papia ku, entre otro, SER, Ombudsman Nashonal, Koordinadó Nashonal kontra Diskriminashon i Rasismo, Kòlege pa Derechonan Humano i diferente ministerio. E kolaborashon ku SER lo wordu intensifiká mas ainda den 2026.

Bista den 2026

Diálogo Sentral ta mira ku speransa na kolaborashon konstruktivo ku e ministerio nobo. E esfuerso ta keda dirigí riba e palabrashon ku a wordu hasi den Akuerdo di Kralendijk.

Temanan importante ta:

• frená kresementu di poblashon por medio di trabou sirkular (resumí kortiku: riba un sistema den kua un TWV por wordu prolongá pa 3 aña, despues di kua no tin mas posibilidat pa prolongashon),
• bahada di gastu struktural,
• fortifikashon di e base ekonómiko,
• un mehor konekshon entre enseñansa i merkado laboral,
• fortifikashon di infrastruktura,
• i un suministro di energia duradero.

E relato anual kompleto di 2025 por wordu hañá riba:
www.centraaldialoogbonaire.com

FUENTE: DIÁLOGO SENTRAL BONEIRU (DS)/LIVE99FM

NEDERLANDS:

CENTRAAL DIALOOG BONAIRE: 2025 IN HET TEKEN VAN KOOPKRACHT, ENERGIE EN STRUCTURELE SAMENWERKING

Kralendijk,- De Centraal Dialoog Bonaire (CD) kijkt in haar jaarverslag 2025 terug op een jaar dat werd gekenmerkt door politieke instabiliteit, maar ook door intensieve samenwerking en concrete resultaten op sociaaleconomisch terrein.

Politieke wisselingen en stilstand
De val van het kabinet en bestuurlijke wisselingen op Bonaire zorgden voor vertraging in belangrijke dossiers. Gesprekken over een betere samenwerking tussen Bonaire en het Rijk zijn daardoor niet van de grond gekomen. Wel werd er meerdere keren overlegd met staatssecretarissen van BZK en SZW en stuurde de CD eind 2025 een brief aan de informateur met aandachtspunten voor Caribisch Nederland.

Koopkracht en sociaal minimum blijven kernpunt
De CD bleef zich sterk maken voor verbetering van de koopkracht en het sociaal minimum. De oprichting van het juridisch loket, waar de CD lang voor heeft gepleit, zal daar een bijdrage aan leveren. Tegelijkertijd uit de CD stevige zorgen over:

• stijgende elektriciteitstarieven (met opnieuw een forse stijging per 2026),
• oplopende drinkwatertarieven,
• uitblijven van openbaar vervoer,
• toenemende belastingdruk voor kleine ondernemers.

De CD benadrukt dat kostenverlaging – voor zowel huishoudens als bedrijven – in 2026 prioriteit blijft.

Onderwijs en arbeidsmarkt
De CD heeft in 2025 nadrukkelijk ingezet op verhoging van het aantal inwoners met een startkwalificatie, omdat dit aandeel aanzienlijk lager ligt dan in Europees Nederland. In samenwerking met MBO, leerplichtambtenaar en sociale partners zijn concrete stappen besproken om deelname aan (deel)opleidingen te stimuleren.

Daarnaast werd onder meer gesproken over:

• invoering van de WW-regeling,
• arbeidsomstandighedenwetgeving,
• belastingdruk voor kleine ondernemers (waarover een onderzoeksrapport is vastgesteld),
• ontwikkelingen binnen de arbeidsinspectie,
• bescherming van consumenten bij energieproblemen.

Intensiever contact met landelijke instanties
Opvallend in 2025 was de toenemende betrokkenheid van landelijke instanties bij Caribisch Nederland. De CD voerde gesprekken met onder meer de SER, de Nationale Ombudsman, de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, het College voor de Rechten van de Mens en diverse ministeries. De samenwerking met de SER wordt in 2026 verder geïntensiveerd.

Vooruitblik 2026
De Centraal Dialoog kijkt uit een constructieve samenwerking met de nieuwe bewindspersonen. De inzet blijft gericht op de afspraken die in het Akkoord van Kralendijk zijn gemaakt. Belangrijke onderwerpen zijn:

• het remmen van de bevolkingsgroei door middel van circulaire arbeid (heel kort samengevat: een systeem waarbij een TWV voor 3 jaar wordt verlengd, waarna geen verlenging meer mogelijk is)

• structurele kostenverlaging,
• versterking van de economische basis,
• betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt,
• versterken van de infrastructuur,
• en duurzame energievoorziening.

Het volledige jaarverslag 2025 is te vinden op: www.centraaldialoogbonaire.com