in

LIBERTAT KONDISHONAL: EMANSIPASHON INKOMPLETO DI BONEIRU.

Kralendijk,- E Dia di Emansipashon aki ta marka un momento pa despiertá e konsenshi di pueblo: un rekonosimiento di nos antepasadonan ku a laga nos un legadó legitimo di resistensia, dignidat i identidad—un legadó ku a wordo sistemátikamente nengá i suprimí pa mas ku 200 aña.

E gobernashon Hulandes, huntu ku su gobiernonan lokal subordiná, a soru pa e desendientenan liberá a keda inkonsiente di nan derechonan,  wordu malinformá I no eduka tokante nan historia, i ekslui for di empoderashon real. E berdad ta  ku:  emansipashon ta keda inkompleto, pasobra Bonerianonan ta kontinua ta biba bou di kondishonan polítiko, kultural i ekonómiko ku ta reflehá un forma moderno di kontrol kolonial.

Libertat kondishonal—den sistema hudisial– ta permití presonan biba liber bao supervishón mientras ku nan ta kumpliendo ku nan sentensia. E idea o konsepto aki ta refleha e realidad di Boneiru despues di 1 di July 1863.

Aunke sklabitut a wordo abolí legalmente riba e fecha ey, libertat real no a wordu realmente duna. Esnan ku tabata esklavisa a wordo forsá pa kasi un período di 10 aña di trabou sin pago te 1873, esensialmente pa pagá pa tera I impuesto na gobierno pa e kompensashon ku a duna na  donjonan di katibu —no a paga e katibunan.

Esaki no tabata libertat, sino kontinuashon di sklabitut bao di otro forma I nomber. Asta despues di 1873, nan desendientenan a keda atrapá den leynan kolonial i kontrol ekstranjero—sisteman di dominashon ku ahinda ta persistí na Boneiru awe.

Pakiko Emansipashon Inkompleto?

Emansipashon ta e akshon di liberá hende for di restrikshonan legal, sosial, polítiko ò ekonómiko— spesialmente di sklabitut, gobernashon kolonial òf kontrol opresivo. Pero libertad real ta mas ku un ley o deklarashon legal. Ta e poder pa tuma bo mes desishonan, biba sin dominio di gobierno kolonial i sistemanan, i ta esensial pa dignidat, autodeterminashon i desaroyo humano. 

Libertat tin varios dimenshón: Libertat politiko – derecho pa partisipá den gobernashon ku ta representá bo bos I interes, ekspresá bo opinion i oponé kontra inhustisia sin miedu. Libertat personal – derecho pa biba segun bo balornan i identidad sin preshon o menasa. Libertat ekonómiko – kontrol riba trabou, rekursonan i oportunidat sin abuso di poder. Libertat for di opreshon – liberashon di gobernashon kolonial, inhustisia sistemátiko òf diskriminashon.

Den konteksto postkolonial i Karibeño, libertad ta inkluí sobrebibiensa kultural, protekshon di idioma i identidad, gobiernu propio i liberashon di strukturanan neokolonial. Sin Boneiru logra esaki, emansipashon ta keda inkompletu i libertad ta kondishonal.

Desde e integrashon forsá di Boneiru den e struktura konstitushonal Hulandes na 2010, e gobiernu Hulandes moderno a remplasá sklabitut ku subyugashon I subordinashon polítiko, ekonómiko i kultural.

Boneiru a sufri pérdida di autonomía polítiko i propio gobernashon, eliminashon poko poko di identidad kultural, dependensia ekonómiko kresiente i marginalisashon sistemátiko di e poblashon nativo. Prome ku 2010 tabata konsisti 80% di e residèntenan di e isla, Bonerianonan,awe  1 di July 2025, a keda redusi na ménos di 30%. Nos futuro i nos leynan no ta determiná pa nos—sino pa Den Haag.

Nos ta enfrentando awor e mes destino tragiko fatal di eksintshon kultural ku nos antepasadonan Indígena a sufri.

E “kasnan di katibu”  na Salinja no tabata kas pa katibunan , sino monumentonan di mentira I manipulashon kolonial Hulandes.

E realidad doloroso di libertat kondishonal—mantené pa siglonan di invashón, okupashon i reformasnan kolonial kontinuo, inkluyendo restrukturashon di 10-10-10—ta keda tapa, skondi bao di narativo di komemorashon.

E poster ofisial di Dia di Emansipashon, ku kadenanan kibra i e famoso “kasnan di katibu” di Boneiru, ta promové un vershon historiko falsu pa skonde e realidad.

Pero e berdat ta ku, e kasitanan aki a wordo konstrui na anja 1850 un par di anja prome ku a aboli sklabitut komo propaganda—no pa biba aden—pero pa presentá un imagen falsu na mundo di trato humano, mientras katibunan, inkluí esnan for di otro islanan ku komo kastigu, a muri sufriendo den e salinjanan ku durashon di bida bao di e kondishonan ey tabata solamente 4 pa 8 aña.

Te ku e dia ku Boneiru tin poder pa su propio gobernashon, rekupéra su historia i definí su mes futuro, nos ta keda suheta I kadena— pa leynan, sistemanan, i narativanan ku no ta di nos mes.

E 1 di Juli aki no ta sólo un dia di rekordashon; ta un yamada pa kibra e kadena den nos mente i nos kurason. Riba e Dia di Emansipashon aki, Boneiru ta honrá su antepasadonan no ku silensio òf seremonia, pero ku “e berdad”—i ku un demandá nobo, sin duda i sin kompromiso, pa kompletá e trabao ku nos antepasadonan a kuminsá mas ku 160 aña pasa.

FUENTE: JAMES FINIES 

Written by Redakshon

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

GIPHY App Key not set. Please check settings

KORSOU: ACU PLENAMENTE KOMPROMETÉ KU REKUPERASHON I RENOBASHON: RGM 2025 KOMO PUNTO DI KAMBIO

ENTRANTE 11 DI OUGÙSTÙS POR PIDI SUPSIDIO PA INISIATIVA RELASHONÁ KU PASADO DI SKLABITUT.